برای تمیز نگه داشتن آشپزخانه ابتدا وسایل اضافی را جمع کنید، سپس سطوح بالاتر مانند کابینت و هود را تمیز کنید، سراغ اجاق، سینک و کانتر بروید و در پایان کف را جارو و تی بکشید. هم‌زمان، وسایلی که استفاده روزانه ندارند باید از روی کانتر جمع شوند تا آشپزخانه بعد از نظافت دوباره در مدت کوتاهی شلوغ نشود.
در واقع راز یک آشپزخانه تمیز، چند ساعت خانه‌تکانی در پایان هفته نیست؛ بلکه جلوگیری از جمع شدن چربی، خرده غذا، ظروف و وسایل اضافی در طول روز است. اگر برای هر بخش روش مشخصی داشته باشید، نظافت آشپزخانه از یک کار خسته‌کننده به مجموعه‌ای از کارهای کوتاه و قابل‌کنترل تبدیل می‌شود.
تمیز کردن آشپزخانه از کجا شروع کنیم؟
تمیز کردن آشپزخانه بهتر است با یک ترتیب ثابت انجام شود. شروع تصادفی از سینک، اجاق یا کف باعث می‌شود بعضی قسمت‌ها دوباره کثیف شوند و بخشی از کار را دو بار انجام دهید.
ترتیب پیشنهادی این است:
- ظروف، مواد غذایی و وسایل اضافی را جمع کنید.
- زباله‌ها و مواد غذایی غیرقابل استفاده را خارج کنید.
- کابینت‌ها و سطوح مرتفع را گردگیری کنید.
- اجاق، هود و دیوار اطراف محل پخت را تمیز کنید.
- کانتر و میز کار را پاک کنید.
- سینک و شیرآلات را بشویید.
- وسایل را در جای مشخص خود قرار دهید.
- در آخر کف آشپزخانه را جارو و تی بکشید.
مزیت این ترتیب آن است که گردوغبار و خرده‌های غذا در مراحل ابتدایی روی زمین می‌ریزند و همه آن‌ها در آخرین مرحله جمع می‌شوند.
قبل از شروع، سطح کار را خالی کنید
قبل از اینکه شوینده یا دستمال بردارید، وسایل اضافی روی کانتر، میز و کنار سینک را جمع کنید. تمیز کردن سطحی که روی آن بطری روغن، ظروف، دستگاه‌های برقی و بسته‌های مواد غذایی قرار دارد هم زمان بیشتری می‌گیرد و هم معمولاً ناقص انجام می‌شود.
وسایلی را که هر روز استفاده نمی‌کنید داخل کابینت قرار دهید. روی کانتر فقط اقلامی باقی بمانند که واقعاً در برنامه روزانه آشپزی کاربرد دارند.
نظافت را از بالا به پایین انجام دهید
گردوغبار بالای کابینت، هود، قفسه و یخچال هنگام پاک کردن به قسمت‌های پایین منتقل می‌شود. به همین دلیل اگر ابتدا کف را بشویید، احتمالاً مجبور خواهید شد دوباره آن را تمیز کنید.
قاعده ساده این است: سطح زمین → سطوح میانی → بالا .
چگونه همیشه آشپزخانه مرتبی داشته باشیم؟
برای داشتن آشپزخانه مرتب لازم نیست تعداد زیادی باکس، نظم‌دهنده یا اکسسوری بخرید. اولین قدم این است که جای هر وسیله بر اساس میزان استفاده از آن مشخص شود.
وسایل روزانه باید در دسترس باشند، وسایل هفتگی کمی دورتر و اقلامی که فقط در مهمانی‌ها استفاده می‌شوند می‌توانند در طبقات بالا یا انتهای کابینت قرار بگیرند.
قانون «بعد از استفاده، بازگشت به جای اصلی»
بخش زیادی از شلوغی آشپزخانه زمانی ایجاد می‌شود که وسیله استفاده‌شده موقتاً روی کانتر گذاشته می‌شود. اگر این اتفاق برای چند وسیله پشت سر هم تکرار شود، سطح کار خیلی زود پر خواهد شد.
برای هر وسیله یک محل ثابت تعیین کنید و پس از استفاده، همان زمان آن را برگردانید. این عادت به‌خصوص برای ظروف، ادویه‌ها، مواد شوینده و وسایل کوچک آشپزی نتیجه محسوسی دارد.
کانتر را به انبار تبدیل نکنید
کانتر آشپزخانه باید فضای کار باشد، نه محل نگهداری دائمی وسایل. چای‌ساز، قهوه‌ساز یا وسیله‌ای که هر روز استفاده می‌شود می‌تواند روی آن باقی بماند؛ اما دستگاهی که ماهی یک بار استفاده می‌شود بهتر است داخل کابینت باشد.
هرچه سطح آزاد کانتر بیشتر باشد، پاک کردن آن نیز سریع‌تر است و آشپزخانه از نظر بصری مرتب‌تر دیده می‌شود.
مرتب کردن کابینت آشپزخانه را اصولی انجام دهید
مرتب کردن کابینت آشپزخانه با خرید نظم‌دهنده شروع نمی‌شود؛ ابتدا باید مشخص شود چه وسایلی واقعاً در آن کابینت لازم هستند.
تمام وسایل یک کابینت را خارج کنید و آن‌ها را به سه گروه تقسیم کنید:
- پرکاربرد
- کم‌کاربرد
- بدون استفاده
وسایل بدون استفاده را حذف یا به محل دیگری منتقل کنید. سپس فضای باقی‌مانده را بر اساس کاربرد تقسیم کنید.
قابلمه‌ها و وسایل سنگین را پایین قرار دهید
کابینت‌های زمینی برای قابلمه، تابه، زودپز و ظروف سنگین مناسب‌تر هستند. این چیدمان علاوه بر دسترسی راحت‌تر، از بلند کردن وسایل سنگین از ارتفاع جلوگیری می‌کند.
وسایل مرتبط را نیز کنار یکدیگر قرار دهید. برای مثال قابلمه‌ها، دستگیره‌ها و ست دم کنی مناسب می‌توانند در یک محدوده قرار بگیرند تا هنگام پخت برنج یا غذا لازم نباشد چند کابینت مختلف را جست‌وجو کنید.
وسایل کوچک را دسته‌بندی کنید
کشویی که قاشق، ابزار آشپزی، فندک، قیچی، دربازکن و وسایل مختلف بدون تفکیک در آن ریخته شده باشد، حتی اگر بسته باشد یک فضای نامرتب محسوب می‌شود.
وسایل کوچک را بر اساس کاربرد تفکیک کنید. ابزار آماده‌سازی غذا، وسایل سرو و ابزار پخت بهتر است بخش‌های جداگانه داشته باشند.
ترفندهای تمیز کردن آشپزخانه که واقعاً زمان را کم می‌کنند
ترفندهای تمیز کردن آشپزخانه زمانی ارزشمند هستند که باعث شوند یک آلودگی قبل از تبدیل شدن به لکه سخت پاک شود.
چربی اجاق را برای روز بعد نگذارید
چربی تازه معمولاً بسیار ساده‌تر از لایه چربی خشک‌شده پاک می‌شود. پس از خنک شدن اجاق، لکه‌های جدید را با دستمال مناسب پاک کنید.
اگر این کار به عادت روزانه تبدیل شود، دیگر لازم نیست هر هفته زمان زیادی برای جدا کردن چربی‌های خشک‌شده اطراف شعله‌ها صرف کنید.
سینک را بعد از آخرین استفاده خالی کنید
سینک پر از ظرف حتی یک آشپزخانه تمیز را شلوغ نشان می‌دهد. ظروف آخر شب را بشویید یا داخل ماشین ظرفشویی قرار دهید و باقی‌مانده مواد غذایی را از صافی سینک خارج کنید.
سینک خالی همچنین باعث می‌شود صبح روز بعد آشپزی را در یک فضای آماده شروع کنید.
لکه‌ها را بر اساس جنس سطح پاک کنید
همه سطوح آشپزخانه را نمی‌توان با یک ماده شوینده تمیز کرد. سنگ طبیعی، چوب، MDF، استیل و سطوح براق نسبت به بعضی شوینده‌های اسیدی یا ساینده حساس هستند.
بنابراین قبل از استفاده از هر ماده پاک‌کننده، دستور سازنده سطح یا محصول شوینده را بررسی کنید و محل کوچکی را امتحان کنید.
ترفند تمیزکاری آشپزخانه ایرانی
آشپزخانه ایرانی معمولاً درگیر پخت غذاهایی است که بخار، روغن، برنج، سرخ‌کردنی و استفاده مکرر از اجاق در آن بیشتر است. بنابراین برنامه نظافت آن باید با الگوی واقعی آشپزی هماهنگ باشد.
اطراف اجاق را منطقه پرآلودگی در نظر بگیرید
دیوار پشت اجاق، سطح هود، اطراف شعله‌ها و دسته کابینت‌های نزدیک اجاق معمولاً سریع‌تر از سایر قسمت‌ها چرب می‌شوند.
به‌جای پاک کردن کامل این بخش‌ها در پایان ماه، هفته‌ای یک مرتبه آن‌ها را بررسی کنید. اگر غذای سرخ‌کردنی تهیه کرده‌اید، همان روز لکه‌های قابل مشاهده را پاک کنید.
محل پخت برنج را بعد از هر استفاده بررسی کنید
بخار قابلمه می‌تواند رطوبت ایجاد کند و سرریز آب برنج یا روغن نیز سطح اطراف را کثیف کند. بعد از پایان پخت، زمانی که ظروف و سطح ایمن شده‌اند، اطراف محل پخت را پاک کنید.
داشتن وسایل پخت در یک قسمت مشخص، از جمله قابلمه، کفگیر و دم‌کنی، باعث می‌شود سطح کار هنگام آشپزی نیز کمتر شلوغ شود.
کف آشپزخانه را فقط زمانی تی بکشید که خرده‌ها جمع شده‌اند
یکی از اشتباهات رایج، کشیدن تی روی کف پر از خرده غذا، مو و گردوغبار است. ابتدا جارو یا جاروبرقی بکشید و سپس از تی مناسب جنس کف استفاده کنید.
اگر قصد تعویض ابزار نظافت را دارید، هنگام خرید انواع مدل تی به جنس کف آشپزخانه، قابلیت آب‌گیری و امکان شست‌وشوی سری تی توجه کنید. یک مدل مناسب برای سرامیک الزاماً بهترین انتخاب برای کف چوبی یا لمینت نیست.
چگونه از ورود آلودگی به آشپزخانه جلوگیری کنیم؟
بخشی از نظافت مؤثر، جلوگیری از ورود آلودگی است. اگر مسیر ورودی آشپزخانه مرتباً خاک، رطوبت یا ذرات را وارد محیط کند، حتی نظافت روزانه هم نتیجه ماندگاری نخواهد داشت.
در ورودی خانه یا آشپزخانه، استفاده از پادری مناسب می‌تواند بخشی از ذرات زیر کفش را قبل از ورود به فضای داخلی نگه دارد. هنگام خرید پادری ماکارونی علاوه بر ظاهر، به قابلیت شست‌وشو، ثبات روی سطح و تناسب ابعاد آن با محل استفاده توجه کنید.
پادری نیز خودش باید در برنامه نظافت باشد؛ چون وسیله‌ای که آلودگی را جمع می‌کند در صورت شسته نشدن می‌تواند به منبع همان آلودگی تبدیل شود.
راز آشپزخانه تمیز چیست؟
راز آشپزخانه تمیز این است که نظافت به «پروژه» تبدیل نشود. وقتی هر آلودگی کوچک همان زمان مدیریت شود، کارهای بزرگ بسیار کمتر می‌شوند.
یک سیستم ساده سه مرحله‌ای کافی است:
پیشگیری: اجازه ندهید آلودگی غیرضروری وارد محیط شود.
پاک‌سازی سریع: لکه تازه، ظرف استفاده‌شده و خرده غذا همان روز مدیریت شود.
نظافت دوره‌ای: کارهایی مانند داخل کابینت، بالای یخچال و نقاط دور از دسترس برای برنامه هفتگی یا ماهانه باقی بمانند.
این سیستم از تمیزکاری‌های پراکنده و طولانی مؤثرتر است؛ چون مشخص می‌کند هر کار در چه زمانی باید انجام شود.
سطوحی که با مواد غذایی تماس دارند جدی‌تر تمیز شوند
تخته برش، کانتر، چاقو، سینک و ظروف آماده‌سازی غذا فقط مسئله زیبایی آشپزخانه نیستند و نظافت آن‌ها با ایمنی مواد غذایی ارتباط دارد.
سرویس ایمنی و بازرسی مواد غذایی وزارت کشاورزی آمریکا (USDA FSIS) توصیه می‌کند سطوح و ابزارهایی که با گوشت، مرغ، ماهی یا تخم‌مرغ خام تماس داشته‌اند با آب گرم و شوینده شسته شوند. این منبع همچنین بر جلوگیری از انتقال آلودگی میان مواد خام و غذاهای آماده مصرف تأکید دارد.
USDA شستن دست‌ها با آب و صابون را حداقل ۲۰ ثانیه توصیه می‌کند، به‌ویژه قبل و بعد از کار با مواد غذایی خام.
بنابراین دستمالی که برای پاک کردن اطراف مواد خام استفاده شده است نباید بدون شست‌وشوی مناسب روی سایر سطوح یا ظروف تمیز استفاده شود.
چگونه میز و کانتر آشپزخانه را تمیز نگه داریم؟
کانتر یکی از پراستفاده‌ترین بخش‌های آشپزخانه است و هم‌زمان محل آماده‌سازی غذا، قرار دادن ظروف و گاهی نگهداری وسایل می‌شود.
برای حفظ نظم آن، یک بخش را مخصوص آماده‌سازی غذا نگه دارید و وسایل ثابت را تا حد امکان در یک سمت قرار دهید.
ظرف داغ را مستقیماً روی سطح نگذارید
حرارت قابلمه و تابه می‌تواند به بعضی صفحات کابینت، میزهای چوبی یا روکش‌ها آسیب بزند. استفاده از خرید زیر دیگی مناسب بین ظرف داغ و سطح، هم از ایجاد اثر حرارت جلوگیری می‌کند و هم محدوده قرار گرفتن ظروف را مشخص نگه می‌دارد.
زیر دیگی بعد از استفاده باید کاملاً خشک شود؛ به‌خصوص مدلهای پارچه‌ای که در صورت مرطوب ماندن ممکن است بو بگیرند.
چک لیست نظافت آشپزخانه
قرار نیست همه بخش‌های آشپزخانه هر روز تمیز شوند. تقسیم کار به سه بازه باعث می‌شود هیچ بخش مهمی فراموش نشود و در عین حال زمان زیادی صرف نظافت روزانه نشود.
چک لیست روزانه نظافت آشپزخانه
□ ظروف استفاده‌شده جمع شوند
□ سینک خالی شود
□ خرده غذا از کانتر و کف جمع شود
□ لکه‌های تازه اجاق پاک شوند
□ سطح آماده‌سازی غذا تمیز شود
□ زباله‌های غذایی خارج شوند
□ وسایل استفاده‌شده به محل اصلی برگردند
چک لیست هفتگی نظافت آشپزخانه
□ کف به‌صورت کامل جارو و تی شود
□ سطح بیرونی کابینت‌های پرکاربرد پاک شود
□ هود و اطراف اجاق بررسی شود
□ پادری شسته یا تمیز شود
□ قفسه مواد غذایی مرتب شود
□ دستمال‌ها و حوله‌های آشپزخانه شسته شوند
□ یخچال از نظر مواد غذایی خراب یا تاریخ‌گذشته بررسی شود
چک لیست ماهانه نظافت آشپزخانه
□ داخل کابینت‌های پرمصرف تمیز شود
□ بالای کابینت و یخچال گردگیری شود
□ کشوهای ابزار آشپزی مرتب شوند
□ زیر و پشت وسایل قابل جابه‌جایی تمیز شود
□ ظروف و وسایل کم‌استفاده بازبینی شوند
□ مواد غذایی خشک از نظر تاریخ و شرایط نگهداری بررسی شوند
چه وسایلی تمیز نگه داشتن آشپزخانه را ساده‌تر می‌کنند؟
وسیله مناسب قرار نیست جای نظافت را بگیرد؛ اما می‌تواند تعداد کارهای اضافی را کاهش دهد.
یک تی متناسب با جنس کف، نظافت روزانه را سریع‌تر می‌کند. پادری مناسب جلوی انتقال بخشی از رطوبت و ذرات به داخل را می‌گیرد. دم‌کنی‌های مرتب و هم‌اندازه به سامان دادن وسایل پخت کمک می‌کنند و زیر دیگی نیز سطح میز و کانتر را از تماس مستقیم با ظروف داغ جدا می‌کند.
اگر قرار است چند مورد از این وسایل را برای مصرف خانگی یا فروش تهیه کنید، بررسی محصولات یک تولیدی لوازم خانه و آشپزخانه ستاره جهان می‌تواند امکان مقایسه مدل‌ها و انتخاب محصولات هماهنگ با کاربرد واقعی آشپزخانه را فراهم کند.
یک برنامه ۱۰ دقیقه‌ای برای پایان هر روز
برای اینکه آشپزخانه هر شب به وضعیت مرتب برگردد، این ترتیب کوتاه را امتحان کنید:
دقیقه ۱ تا ۳: ظروف و مواد غذایی را جمع کنید.
دقیقه ۳ تا ۵: کانتر و اجاق را پاک کنید.
دقیقه ۵ تا ۷: سینک را خالی و تمیز کنید.
دقیقه ۷ تا ۸: وسایل پراکنده را سر جای خود بگذارید.
دقیقه ۸ تا ۱۰: خرده‌های کف را جارو کنید و فقط در صورت نیاز بخش آلوده را تی بکشید.
این برنامه جای نظافت هفتگی را نمی‌گیرد؛ هدف آن جلوگیری از تبدیل آشفتگی کوچک امروز به نظافت سنگین فرداست.
اشتباهاتی که آشپزخانه را زود دوباره کثیف می‌کنند
تمیز کردن بدون جمع کردن وسایل: نتیجه کوتاه‌مدت دارد و سطح واقعی به‌درستی پاک نمی‌شود.
شروع کار از کف: گردوغبار مراحل بعد دوباره روی کف می‌ریزد.
استفاده از یک دستمال برای همه بخش‌ها: به‌خصوص در بخش آماده‌سازی مواد خام می‌تواند آلودگی را میان سطوح منتقل کند. USDA نیز بر جلوگیری از آلودگی متقاطع میان مواد خام، ظروف و سطوح تأکید می‌کند.
نگهداری وسایل کم‌استفاده روی کانتر: تمیزکاری را سخت و ظاهر آشپزخانه را شلوغ می‌کند.
عقب انداختن لکه‌های چربی: پاک کردن آن‌ها پس از خشک شدن معمولاً زمان بیشتری می‌برد.
جمع‌بندی؛ برای آشپزخانه مرتب، سیستم داشته باشید نه خانه‌تکانی دائمی
تمیز نگه داشتن آشپزخانه بیشتر از آنکه به نظافت طولانی وابسته باشد، به ترتیب انجام کارها مربوط است. وسایل را قبل از نظافت جمع کنید، از بالا به پایین پیش بروید، اجاق و سطوح پرکاربرد را قبل از خشک شدن لکه‌ها پاک کنید و کف را برای آخر کار بگذارید.
برای مرتب ماندن نیز هر وسیله باید جای مشخصی داشته باشد. وقتی نظافت روزانه، هفتگی و ماهانه از یکدیگر جدا شود، دیگر لازم نیست هر بار کل آشپزخانه از ابتدا تمیز شود.
آشپزخانه‌ای که هر شب ظرف‌هایش جمع شده، کانترش آزاد است و وسایلش به جای مشخص برمی‌گردند، در عمل بسیار ساده‌تر از آشپزخانه‌ای تمیز می‌ماند که فقط هفته‌ای یک بار به‌طور سنگین نظافت می‌شود.
سوالات متداول
برای تمیز کردن آشپزخانه از کجا شروع کنیم؟
ابتدا ظروف و وسایل اضافی را جمع کنید و زباله‌ها را خارج کنید. سپس از قسمت‌های مرتفع شروع کرده و به ترتیب هود، اجاق، کانتر، سینک و در نهایت کف را تمیز کنید.
چگونه همیشه آشپزخانه مرتبی داشته باشیم؟
برای هر وسیله محل ثابت تعیین کنید، کانتر را از وسایل کم‌استفاده خالی نگه دارید و بعد از هر بار آشپزی وسایل را به جای اصلی برگردانید. این سه عادت از ایجاد بیشتر بی‌نظمی‌های روزمره جلوگیری می‌کنند.
مرتب کردن کابینت آشپزخانه را هر چند وقت یک‌بار انجام دهیم؟
کابینت‌های پرکاربرد را می‌توان ماهانه بررسی کرد، اما نیازی نیست هر ماه تمام کابینت‌ها تخلیه شوند. هر زمان دسترسی به وسایل سخت شده یا اقلام بلااستفاده فضا را اشغال کرده‌اند، زمان بازنگری چیدمان رسیده است.
کف آشپزخانه را اول جارو کنیم یا تی بکشیم؟
ابتدا خرده غذا، مو و گردوغبار را با جارو جمع کنید و سپس تی بکشید. تی کشیدن روی ذرات خشک معمولاً باعث پخش شدن آلودگی و سخت‌تر شدن نظافت می‌شود.
راز آشپزخانه تمیز چیست؟
رسیدگی سریع به آلودگی‌های کوچک مهم‌تر از تمیزکاری سنگین و دیرهنگام است. لکه تازه را پاک کنید، ظروف را انباشته نکنید و هر شب چند دقیقه برای برگرداندن آشپزخانه به وضعیت اولیه زمان بگذارید.
